Avustralya hangi devlete bağlıdır hakkında güvenilir bir başlangıç yapmak isteyenler için Dopod olarak bu içeriği hazırladık.
Avustralya Hangi Devlete Bağlıdır? Bağımsız Bir Ülke mi, İngiltere’ye mi Bağlı?
Bir ülkenin bayrağında İngiliz tarihini hatırlatan semboller bulunuyorsa o ülke hâlâ İngiltere’ye mi bağlıdır? Avustralya hakkında araştırma yapanların sıkça karşılaştığı sorulardan biri de budur. Coğrafi olarak Avrupa’dan binlerce kilometre uzakta bulunan, kendine ait parlamentosu, ordusu, para birimi ve yönetim sistemi olan Avustralya’nın siyasi statüsü zaman zaman merak konusu olur.
Avustralya hiçbir devletin yönetimine bağlı değildir. Tam bağımsız ve egemen bir ülkedir. Ancak tarihsel ve anayasal nedenlerle İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) üyesidir ve İngiltere Kralı III. Charles, Avustralya’nın da devlet başkanıdır. Bu durum, ülkenin İngiltere tarafından yönetildiği anlamına gelmez.
Avustralya, bağımsız ve egemen bir devlettir. Başka bir ülkenin sömürgesi veya siyasi yönetimi altında değildir. Kendi yasalarını çıkarır, seçimlerini gerçekleştirir, uluslararası anlaşmalar yapar ve dış politikasını bağımsız şekilde belirler.
Avustralya’nın yönetim biçimi anayasal monarşi ve parlamenter demokrasidir.
Ülkenin siyasi yapısının temel özellikleri şunlardır:
– Başkent: Canberra
– Resmî para birimi: Avustralya doları (AUD)
– Yönetim biçimi: Federal parlamenter anayasal monarşi
– Devlet başkanı: Kral III. Charles
– Hükûmet başkanı: Başbakan
– Bağımsızlık: 1901’de federasyon, 1986’da anayasal bağımsızlığın önemli ölçüde tamamlanması
Burada önemli bir ayrıntı bulunur: Avustralya’nın devlet başkanı İngiliz Kralı olsa da kral, Avustralya açısından ayrı bir anayasal sıfat taşır. Yani Avustralya’nın yönetimi İngiltere’nin siyasi kararlarına bağlı değildir.
Peki, bir ülkenin başka bir ülkenin hükümdarını devlet başkanı kabul etmesi bağımsızlığıyla çelişir mi?
Why Australia Day is really held on 26 January | SBS News
sbs.com.au
Avustralya ile İngiltere arasındaki ilişkinin kökenleri 18. yüzyıla dayanır. İngilizler, 1788 yılında First Fleet adı verilen ilk filo ile Avustralya’nın doğu kıyısına yerleşmeye başladı.
Bu dönemden itibaren kıta, İngiliz sömürge yönetiminin etkisi altına girdi. Zamanla farklı bölgelerde İngiliz kolonileri oluşturuldu.
Avustralya’nın siyasi tarihinde en önemli tarihlerden biri 1 Ocak 1901’dir. Bu tarihte altı İngiliz kolonisi birleşerek Avustralya Milletler Topluluğu’nu (Commonwealth of Australia) oluşturdu.
Bu gelişmeyle birlikte:
– Federal parlamento kuruldu.
– Ortak bir anayasal yönetim oluşturuldu.
– Eyaletlerin yetkileri belirlendi.
– Merkezi hükûmetin siyasi sorumlulukları genişledi.
Ancak 1901 yılında kurulan federasyon, Avustralya’nın bütün anayasal bağlarını İngiltere’den kopardığı anlamına gelmiyordu.
1986 yılında kabul edilen Australia Act, Avustralya’nın İngiliz hukuk ve yönetim sistemiyle kalan önemli anayasal bağlantılarını sona erdirdi.
Böylece İngiliz Parlamentosunun Avustralya adına yasa çıkarma yetkisi ortadan kaldırıldı. İngiltere’deki yargı kurumlarının Avustralya üzerindeki son yetkileri de kaldırıldı.
Bu nedenle Avustralya’nın bağımsızlık sürecini yalnızca 1901 yılıyla açıklamak eksik kalır.
The national flag flutters on the Parliament House.
Avustralya’nın anayasal monarşi sistemi, tarihsel İngiliz bağlantısının günümüzde devam eden en belirgin unsurudur.
Kral III. Charles, aynı zamanda Birleşik Krallık hükümdarıdır. Ancak Avustralya’da devlet başkanı sıfatıyla sahip olduğu yetkiler Avustralya Anayasası ve yerel hukuk düzeniyle belirlenir.
Kralın Avustralya’daki temsilcisi genel validir (Governor-General).
Genel vali, devlet başkanının anayasal görevlerini Avustralya’da yerine getirir.
Başlıca görevleri şunlardır:
– Federal yasaları resmen onaylamak.
– Başbakanın tavsiyesi doğrultusunda bakanları atamak.
– Parlamentonun açılış ve fesih süreçlerinde anayasal görevleri yerine getirmek.
– Devlet törenlerinde ülkeyi temsil etmek.
Günlük siyasi yönetim ise seçilmiş temsilciler ve başbakan tarafından yürütülür.
Burada dikkat çekici olan, tarihsel bir monarşi geleneğinin modern demokratik kurumlarla birlikte varlığını sürdürmesidir. Sizce günümüzde sembolik monarşinin korunması mı, yoksa tamamen cumhuriyet yönetimine geçilmesi mi daha anlamlıdır?
The Voice and Australia’s 1999 Republic referendum: Political lessons and parallels – World Socialist Web Site
wsws.org
Evet. Avustralya’da cumhuriyet tartışmaları uzun yıllardır devam etmektedir.
1999 yılında gerçekleştirilen referandumda halka, İngiliz hükümdarının devlet başkanı olmaktan çıkarılması ve yerine parlamentonun belirleyeceği bir cumhurbaşkanının getirilmesi önerildi.
Ancak teklif kabul edilmedi.
Bu tartışmanın temelinde iki farklı yaklaşım bulunuyor:
– Monarşiyi savunanlar: Mevcut sistemin siyasi istikrarı ve tarihsel sürekliliği koruduğunu düşünüyor.
– Cumhuriyet taraftarları: Avustralya’nın kendi vatandaşlarından birini devlet başkanı seçmesi gerektiğini savunuyor.
Cumhuriyet tartışması yalnızca yönetim biçimiyle ilgili değildir. Aynı zamanda Avustralya’nın ulusal kimliği, sömürge geçmişi ve gelecekteki siyasi yönelimiyle de bağlantılıdır.
Avustralya, İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth of Nations) üyesidir.
Bu kuruluş, tarihsel olarak Britanya İmparatorluğu ile bağlantılı ülkeler arasında gelişen gönüllü bir uluslararası iş birliği yapısıdır.
Avustralya’nın Commonwealth üyeliği, başka bir devletin yönetimine bağlı olduğu anlamına gelmez.
Üyeliğin sağladığı başlıca ilişkiler şunlardır:
– Diplomatik iş birliği
– Eğitim ve kültür alanında ortak çalışmalar
– Ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi
– Spor ve uluslararası organizasyonlarda iş birliği
– Demokrasi ve hukuk devleti ilkelerinin desteklenmesi
Dolayısıyla Commonwealth üyeliği, siyasi bağımlılıktan ziyade uluslararası iş birliği çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Avustralya federal bir devlettir. Ülke, altı eyalet ve çeşitli federal bölgelerden oluşur.
Altı eyalet şunlardır:
1. New South Wales
2. Victoria
3. Queensland
4. Western Australia
5. South Australia
6. Tasmania
Federal yönetim ile eyalet yönetimleri arasında yetki paylaşımı vardır. Savunma, dış politika ve göç gibi konular federal hükûmetin sorumluluğundayken eğitim, sağlık ve yerel hizmetlerde eyaletlerin de önemli yetkileri bulunur.
Bu sistem, geniş bir coğrafyaya sahip Avustralya’da yönetimin farklı bölgelerin ihtiyaçlarına göre şekillenmesini sağlar.
Hayır. Avustralya günümüzde bağımsız bir devlettir. İngiltere’nin sömürgesi değildir. Tarihsel olarak İngiliz kolonisi olmuş ancak zaman içinde kendi anayasal ve siyasi bağımsızlığını kazanmıştır.
Kral III. Charles, Avustralya’nın devlet başkanıdır. Ülkedeki anayasal temsil görevlerini genel vali yerine getirir.
Evet. Avustralya’nın seçilmiş parlamenter sisteme dayanan bir başbakanı vardır. Hükûmetin günlük yönetimi başbakan ve bakanlar tarafından yürütülür.
Hayır. Avustralya bağımsız karar alma yetkisine sahiptir. Birleşik Krallık Parlamentosu Avustralya adına yasa çıkaramaz.
Evet. Ülkenin resmî para birimi Avustralya dolarıdır (AUD). Para politikası Avustralya Merkez Bankası tarafından yürütülür.
Avustralya’nın siyasi statüsü, sömürge tarihinden anayasal monarşiye uzanan ilginç bir dönüşümün sonucudur. Ülke geçmişte İngiliz yönetimi altında bulunmuş, ancak 20. yüzyıl boyunca siyasi ve hukuki bağımsızlığını geliştirmiştir.
Günümüzde Avustralya; kendi anayasasına, parlamentosuna, hükûmetine, ordusuna ve ekonomik sistemine sahip egemen bir devlettir. İngiltere Kralı’nın devlet başkanı olması ise tarihsel ve anayasal bir gelenektir.
Kaynaklar:
– Avustralya Parlamentosu – Parlamento ve anayasal sistem
– Federal Mevzuat – Australia Act 1986
– National Museum of Australia – Avustralya tarihi
– Commonwealth – Üye ülkeler ve uluslararası iş birliği
Avustralya’nın geçmişi İngiltere ile şekillenmiş olsa da bugünkü siyasi kimliği bağımsızlık üzerine kuruludur. Gelecekte cumhuriyete geçip geçmeyeceği ise ülkenin demokrasi ve ulusal kimlik tartışmalarının önemli başlıklarından biri olmaya devam edecektir.